Først åstaden: Landområdet der jødane budde var del av det stadig veksande romarriket. Jødane hadde ein viss fridom til å dyrke sin eigen gud til dømes, men elles var det romersk lov som galdt.

Nokon snakkar saman

Her gjekk altså Jesus rundt og forkynte. Han samla store folkemengder, ikkje minst av småfolk. Det hende han refsa den religiøse eliten. Ting spissa seg til, Jesus velta borda til pengevekslarane i tempelet og skulda dei for å ha gjort Guds hus om til ei røvarhole. Situasjonen er i ferd med å kome ut av kontroll. Nokon snakkar saman.
”Overprestane og dei skriftlærde fekk høyra dette, og dei freista å finne ei råd til å ta livet av han. For dei var redde han fordi heile folket var overvelda av læra hans.”
(Mark. 11,18)
Etter dette går det raskt. Judas tilbyr presteskapet si hjelp, av årsaker som det også er blitt spekulert mykje på gjennom historia, men her berre konstaterer vi at ein flokk med væpna menn tek Jesus til fange og fører han fram for overprestane og rådet. Vi snakkar om dei høgaste geistlege. Desse prøver deretter å få tak i vitne som kan kome opp med alvorlege skuldingar, det viser seg å vere vanskeleg. Vitna rotar seg bort, vitnemåla stemmer ikkje med kvarandre. Øvstepresten tek til slutt grep og spør direkte:
””Er du Messias, Son til Den velsigna?” Jesus svara: ”Det er eg. Og de skal få sjå Menneskesonen sitja ved høgre handa til den mektige og koma med himmelskyene.” Då reiv øvstepresten sund kappa si og sa: ”Kva skal vi med fleire vitne? De har høyrt korleis han spottar Gud. Kva meiner de?” Alle felte den dommen at han var skuldig til å døy.”
(Markus 14,61-64)
Jesus spottar Gud og er skuldig i dødsstraff. Alle er samde om det. Problemet er at det ikkje finst nokon jødisk domstol som kan ta så alvorlege saker; jødane kan ikkje døme folk til døden. Derfor må dei få romarane til å døme han til døden. Romarane har dødsstraff. Men ifølgje romersk rett er det ikkje dødsstraff for å spotte den jødiske guden. Dermed skjer det ei interessant omdefinering av brotsverket. Her er kva presteskapet dømte han for:
”Er du Messias, Son til den velsigna?”
(Markus 14,61)
Men når Jesus er overlevert til den romerske guvernøren, Pilatus, så får han spørsmålet:
”Er du konge over jødane?”
(Markus 15,2)
Pilatus ville neppe brydd seg med at nokon gjekk rundt og kalla seg Messias. Det var først og fremst ein religiøs tittel. Konge derimot, har ein annan klang. Kanskje Jesus hadde politiske ambisjonar?

Pilatus- ein ven av folkeviljen?

Trass i dette er Pilatus motvillig. Og for andre gong på kort tid kjem folkemassen inn og spelar ei rolle, men denne gongen har massane vendt seg mot Jesus. Det er få dagar sidan folkemengda hylla Jesus då han kom ridande inn i Jerusalem på palmesøndag, men stemninga er snudd. Eller det er ein annan folkemasse. Vanskeleg å seie, men då Pilatus prøver ein siste gong å få sett Jesus fri og seier at han vil frigje ein fange og det står mellom den valdskriminelle Barabbas eller Jesus, ja, så får han ikkje det svaret han ventar.
”Då tok Pilatus til orde att og sa: ”Kva vil de då eg skal gjera med han som de kallar kongen over jødane?” ”Krossfest han! skreik dei tilbake. ”Kva vondt har han så gjort?” spurde Pilatus. Men dei skreik berre endå høgare: ”Krossfest han!” Pilatus ville gjerne gjera folkemengda til lags. Han gav dei Barabbas fri, men lét Jesus bli piska og gav han så over til krossfesting.”
(Markus 15, 12-15)
Eit jødisk brotsverk vert omdefinert til eit romersk, og folkemassen er dei som til sjuande og sist bestemmer, fordi Pilatus ville gjere folkemengda til lags. Det er mykje rart her. Frå andre kjelder veit vi at Pilatus ikkje var særleg ”soft on crime”, og at han skulle gje etter for folket, verkar merkeleg. Det er akkurat som om Markus er ute etter å reinvaske Pilatus, etter at denne hadde dømt Jesus til den romerske dødsstraffa krossfesting.

Markus og motstandarane hans

 Kven er denne Markus? Kva slags motiv hadde han for å framstille den harde Pilatus som ein vennleg, litt veik og usjølvstendig kar som så gjerne ville ha sleppt Jesus fri, men så var det denne folkemengda som ropte krossfest, og dette ropet kunne han ikkje motstå? Var Markus rett og slett ein ven av Pilatus? Neppe. Svaret kan liggje i den tiltakande splittinga mellom dei jødane som meinte Jesus var ein falsk Messias som lokka folk vekk frå den rette lære, og dei jødane som trudde han var den ekte Messias. Skeptikarane hadde gode kort på hand, i Toraen står det at folket må sky dei falske profetane. Som tilhengar av Jesus, kan det nok hende at Markus farga framstillinga av skeptikarane ein tanke.

Løysing på mordgåta

Der står saka. Eit presteskap, ein folkemengde eller kanskje to, ein disippelskare, ein romersk guvernør. To rettsaker, to skuldingar, eitt resultat: dødsdom. Kven tok livet av Jesus?
Mange hadde motiv, men det var Pilatus som gjorde det. Han måtte ikkje gjere det, romerske guvernørar trong ikkje å følgje folkemeininga, men, han gjorde det. Det var Pilatus som dømte Jesus til døden, og resten er historie både for kristne og ikkje minst for jødar, men ikkje for Pilatus som slapp unna med eit dårleg rykte. Historias vegar er uransaklege.
(Kulturhuset 02.04.12)

Vi oppgraderer NRKs bloggplatform. I en overgangsperiode kan du derfor oppleve feil og mangler. Vi beklager dette.